Hoe ziet Tilburg eruit in de toekomst? VMBO-TL leerlingen van het Beatrix College bouwen hun ideale stad: creatief, duurzaam en verrassend doordacht – van drones tot ondergrondse bioscopen en gratis sportvoorzieningen.
‘Mogen wij eventjes naar Handvaardigheid om te vragen om een buis? We willen die graag dóór onze maquette steken voor een metro,’ vragen de leerlingen aan Bjorn Bongaards, de docent die de projectweek samen met StemUp op poten zette. Het ‘zoemt’ in de tweede klas van het VMBO-TL van enthousiasme en nieuwe ideeën. Op grote onderleggers met een zeshoekige structuur ontstaan langzaam complete stadsmodellen. Leerlingen werken met karton, hout, touw, zand, steen, 3D-geprinte onderdelen en soms ook programmeertoepassingen zoals Arduino.
Niet zomaar knutselen
Het project draait om één centrale vraag: hoe ziet een stad in de toekomst eruit? Leerlingen ontwerpen deze week in groepjes hun eigen stad, met aandacht voor wonen, mobiliteit, technologie en leefbaarheid. Daarbij leren ze niet alleen technisch met hun handen werken, maar ook dat elk idee de oplossing voor een probleem moet zijn. StemUp is een initiatief van ASML en ondersteunt scholen bij het ontwikkelen van samenhangend en toekomstgericht STEM-onderwijs.
Meteen losgaan of eerst afwachten
Nog maar net terug van de meivakantie, kregen de leerlingen eerst bezoek van een stedenbouwkundige van de gemeente Tilburg. Thema’s als hoogbouw, minder auto’s en de ‘15 minutenstad’ kwamen voorbij. Daarna moesten de leerlingen zelf aan de slag. Dat bleek wennen. ‘Normaal neem ik ze stap voor stap mee,’ vertelt Bjorn. ‘Nu moeten ze zelf keuzes maken, samenwerken en ideeën uitwerken. Sommige leerlingen duiken er meteen in, anderen vinden het juist spannend dat niet alles vastligt.’
Gratis sporten en een bioscoop onder de grond
Op de laatste dag presenteren leerlingen hun ideeën aan elkaar, een lokale krant en aan Rik Grashoff, wethouder van o.a. openbare ruimte en mobiliteit. ‘Slim dat jullie die bioscoop onder de grond hebben gemaakt, je hebt daar toch geen daglicht nodig,’ zegt hij. Milan vertelt over zijn domein sport: ‘Wij vinden het belangrijk dat mensen sporten en gezond blijven. We willen dan ook een multisportstadion dat gratis is voor iedereen.’ Ondertussen puzzelden andere leerlingen urenlang om alle wegen op de losse hexagons perfect op elkaar aan te laten sluiten.
Drones vol medicijnen
Berenica had het domein gezondheidszorg, haar groepje ontwierp een vliegende ambulance en een drone die medicijnen aan huis aflevert bij oudere mensen. ‘We hebben gebouwen gemaakt voor een ziekenhuis, huisarts en de ortho.’ Bij deze verdeling zie je mooi hun leeftijd terugkomen, veel leerlingen hebben zelf een beugel.
Eerst aan jezelf denken, daarna aan ouderen
Gijs vertelt dat zijn groepje een rotonde van buizen heeft gemaakt, fijn droog fietsen als het regent en er zouden minder ongelukken moeten gebeuren doordat het wegdek niet meer nat wordt. ‘Er is een ook een weg speciaal voor elektrische auto’s die binnendoor mogen door de natuur omdat ze geen uitstoot geven.’ Zijn groepje dacht eerst vooral aan zichzelf, wat wilden zij voor zichzelf verbeteren aan de stad? ‘Maar later hebben we ook plekken gezocht voor bejaardentehuizen.’ Hij vond het lastig om in het begin veel te moeten denken en schrijven. Later mochten ze echt een de slag met hun handen ‘en dat is natuurlijk gewoon geweldig.’
Ganzenbordpionnen
Het groepje van Ursula, Kenza en Iglesia had gezondheidszorg als domein. ‘De vrijheid was in het begin maar heel even lastig; het was al snel heel leuk. We hebben robots gemaakt van pionnetjes van ganzenbord, die brengen de medicijnen naar de mensen thuis. Achteraf was onze parkeerplaats wel klein voor bij een ziekenhuis, we hadden nog meer de hoogte in gekund daar.’ Die mindset van continu verbeteren, zit er bij de meiden al goed in.
Van losse groepjes naar één team
Jenith loopt rond met een burgemeestersketting en zag nog iets anders gebeuren tijdens de projectweek. ‘Normaal werkt iedereen alleen met vrienden samen, maar nu moest je juist met onbekenden in een groepje. Nadat we samen plannen gingen maken, ontstond er echt een band.’ Zijn stad kreeg schilderijen ter grootte van bioscoopschermen in rustige parken om spelende kinderen te inspireren later kunstenaar te worden. Ook bij hem staat gratis toegankelijkheid centraal: sporten, zorg en voorzieningen moeten voor iedereen bereikbaar blijven.
Wonen op 1 m2
StemUp-coach Simon de Groot ziet dat leerlingen creatiever zijn dan ze zelf dachten. Hij is enthousiast over het idee van huizen op ‘sprieten’ waar de stroom, lift enzovoort door een buis omhooggaan, maar op de grond nauwelijks ruimte ingenomen wordt. ‘Het is niet iets wat Tilburg een-op-een kan uitvoeren, maar wel een denkwijze waar een stad iets aan kan hebben’, zegt Simon.
Een chatbot die geen antwoorden geeft
Om leerlingen onderweg te begeleiden en docenten te ontlasten, ontwikkelde Bjorn een eigen chatbot. Bjorn: ‘Die geeft zeker geen kant-en-klare antwoorden, maar helpt leerlingen verder met tegenvragen en suggesties.’ Volgens de docent moeten leerlingen daardoor actiever nadenken over hun eigen ontwerp. Maar welke vragen stel je nou aan zo’n chatbot? De leerlingen moesten ook dát nog leren. Volgens de docent zit de grootste winst niet alleen in het eindresultaat, maar juist in het proces. In de inspiratiemaquette (gebouwd door stagiairs van het techLAB) loopt een rivier tussen een bestaand stadsdeel met fabrieken die echt roken en een nieuw in te richten futuristisch gedeelte. ‘Je ziet dat het gaat leven zodra leerlingen iets kunnen bouwen met hun handen en ideeën echt vorm krijgen,’ vertelt Bjorn. Vooral het moment waarop losse plannen veranderen in een zichtbare stad werkt volgens hem aanstekelijk. ‘Het heeft veel teweeggebracht in de groepsdynamiek dat ze in groepjes moesten werken. In klassen waar normaal veel botst, zag je nu samenwerking.’
Doorlopende leerlijn STEM
Docenten uit verschillende vakgebieden werken samen in het project. Om hen te ondersteunen, werd veel voorbereiding vooraf gedaan, onder meer door het nieuw ingerichte techLAB en stagiairs. In vakken zoals wiskunde en aardrijkskunde deden de leerlingen vooraf al opdrachten, bijvoorbeeld over schaalberekening en duurzame energie. Op die manier kunnen leerlingen tijdens de projectweek vooral zelfstandig aan de slag.
Terugkijkend vindt Bjorn het een intensieve week; hij is blij met de hulp van StemUp.
‘Je moet je ook verantwoorden, dat kost tijd. Maar je krijgt ook veel hulp als je dat wil. Binnenkort gaan we evalueren en dan wil ik graag in gesprek over de doorlopende leerlijn waar StemUp voor staat. Misschien kunnen we in het eerste jaar met eenvoudige opdrachten leerlingen introduceren in deze manier van denken. StemUp biedt voor klas 1 een project met superhelden, maar ik zat ook te denken aan insecten solderen en programmeren zodat ze tot leven komen.’
StemUp
StemUp is een leer- en ontdekprogramma voor het eerste en tweede leerjaar van het voortgezet (speciaal) onderwijs, ontwikkeld door ASML, dat jongeren wil inspireren om te kiezen voor studie en werk in Techniek & Wetenschap. Scholen worden ondersteund door een StemUp coach en kunnen momenteel kiezen uit vier ondersteunende leerprogramma’s voor het bereiken van hun STEM ambitie.
